یکی از رایج‌ترین حادثه‌های آشپزخانه همین است: فریزر پر از برفک شده، حوصلهٔ یخ‌زدایی کامل را ندارید و با چاقو یا کارد سراغ برفک‌ها می‌روید. ناگهان صدای «فیس» می‌شنوید، کمی بو می‌آید و چند ساعت بعد یخچال دیگر سرد نمی‌کند. این یعنی سوراخ شدن فریزر یخچال و نشت گاز مبرد. نگران نباشید در ویدئوی همین صفحه خیلی راحت این مشکل را حل میکنیم. در این مقاله توضیح می‌دهیم همان لحظه چه کار کنید، چه کارهایی را نکنید، تعمیر چطور انجام می‌شود و هزینه‌اش به چه چیزهایی بستگی دارد.
چرا با شکستن برفک، فریزر یخچال سوراخ می‌شود؟
در بیشتر یخچال‌های برفکی (به‌خصوص یخچال‌های قدیمی و مدل‌های تک‌در)، لوله‌های گاز مبرد درست پشت دیوارهٔ داخلی فریزر یا جایخی قرار دارند. به این قسمت اواپراتور می‌گویند. اواپراتور معمولاً از ورق آلومینیومی نازک ساخته شده و مسیر گاز داخل همین ورق یا چسبیده به آن است.
وقتی برفک ضخیم می‌شود، مرز بین یخ و دیواره دیده نمی‌شود. یک ضربهٔ نوک چاقو، پیچ‌گوشتی، کفگیر فلزی یا حتی کشیدن محکم گوشتِ چسبیده به کف فریزر کافی است تا ورق نازک سوراخ شود و گاز با فشار بیرون بزند.
از کجا بفهمیم گاز یخچال نشت کرده است؟ (علائم)
- صدای فیس یا سوت ممتد درست بعد از ضربه به دیوارهٔ فریزر
- حباب یا کف روی محل ضربه یا یخ‌زدگی ناگهانی دور همان نقطه
- بوی خاص گاز یا روغن داخل فریزر؛ اگر می‌خواهید بدانید بوی گاز یخچال چگونه است، معمولاً بویی شبیه روغن یا حلال دارد و در یخچال‌های گاز R600a کمی شبیه گاز فندک است
- خنک نکردن یخچال چند ساعت تا چند روز بعد؛ برفک‌ها آب می‌شوند و مواد غذایی یخ‌زدایی می‌شوند
- کار کردن مداوم موتور بدون اینکه یخچال سرد شود، یا داغ شدن بیش از حد موتور
اگر سوراخ خیلی ریز باشد، ممکن است نشتی آرام باشد و علائم چند روز بعد ظاهر شود. برای آشنایی بیشتر با انواع گاز و نشانه‌های کم شدن آن، مقالهٔ راهنمای جامع گاز یخچال را بخوانید.
تجربهٔ متخصص اکوتعمیر: ترمیم سوراخ فریزر بدون درآوردن صفحه تریزون
در ویدیوی زیر، آقای میرزایی، متخصص تعمیر یخچال اکوتعمیر، فریزری را تعمیر کرده که موقع شکستن برفک با چاقو سوراخ شده بود.
روشی که آقای میرزایی استفاده کرده این است:
- محل سوراخ روی صفحهٔ سفید داخل فریزر (صفحهٔ اواپراتور) پیدا شد.
- سوراخ با چسب دوقلو غفاری پوشانده شد.
- حدود ۳۰ دقیقه صبر شد تا چسب کامل خشک شود.
- بعد یخچال دوباره گاز شارژ شد و به حالت عادی برگشت.
به گفتهٔ آقای میرزایی، برای سوراخ‌های کوچکی که با نوک چاقو ایجاد می‌شوند، معمولاً لازم نیست صفحهٔ فریزر را درآورید و برای جوشکاری ببرید یا از چسب‌های مخصوص گران‌قیمت استفاده کنید. همین باعث می‌شود تعمیر سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر انجام شود. اگر سوراخ بزرگ باشد یا چند نقطه آسیب دیده باشد، تعمیرکار بعد از بررسی روش مناسب را پیشنهاد می‌دهد.
آیا نشت گاز یخچال خطرناک است؟
پاسخ به نوع گاز یخچال بستگی دارد. نوع گاز معمولاً روی برچسب داخل یخچال یا پشت دستگاه نوشته شده است:
- گاز R134a (و R12 در یخچال‌های خیلی قدیمی): قابل اشتعال نیست و در مقدار کم یک یخچال خانگی سمّی جدی محسوب نمی‌شود، اما در فضای بسته جای اکسیژن را می‌گیرد و نباید مستقیم استنشاق شود.
- گاز R600a (ایزوبوتان): در بیشتر یخچال‌های جدید استفاده می‌شود و قابل اشتعال است. مقدارش در یخچال کم است، اما در لحظهٔ نشت نباید کنار آن شعله، جرقه یا اجاق روشن باشد.
در کل، نشت گاز یک یخچال خانگی اگر درست برخورد کنید معمولاً خطر جدی ندارد؛ مهم این است که هوای محیط را عوض کنید و از هر منبع جرقه دور بمانید.
فریزر یخچال سوراخ شده؛ همین الان چیکار کنم؟
- دوشاخهٔ یخچال را از پریز بکشید. کار کردن موتور بدون گاز باعث داغ شدن و آسیب دیدن کمپرسور می‌شود.
- پنجره‌ها و در آشپزخانه را باز کنید تا هوا جریان پیدا کند.
- شعله‌های گاز، فندک و وسایل جرقه‌زا را خاموش کنید و تا چند دقیقه کلید و پریز برق نزدیک یخچال را دست نزنید (به‌خصوص اگر گاز یخچال R600a است).
- به محل سوراخ دیگر دست نزنید. ادامهٔ کندن برفک یا فشار دادن محل آسیب، سوراخ را بزرگ‌تر می‌کند.
- مواد غذایی را جابه‌جا کنید و در یک یخچال دیگر، فریزر همسایه یا یک ظرف با یخ نگه دارید.
- محل سوراخ را علامت بزنید یا عکس بگیرید تا تعمیرکار راحت‌تر نقطهٔ نشتی را پیدا کند.
- با تعمیرکار متخصص تماس بگیرید. هرچه زودتر تعمیر انجام شود، احتمال ورود رطوبت و هوا به مدار گاز و آسیب به کمپرسور کمتر است.
چه کارهایی را نباید انجام دهید؟
- خودتان سوراخ را چسب نزنید و یخچال را دوباره روشن نکنید. چسب جلوی نشت را می‌گیرد، اما گازی که خارج شده برنمی‌گردد و یخچال سرد نمی‌کند؛ از طرفی رطوبت و هوا وارد مدار شده است. چسب‌کاری فقط وقتی جواب می‌دهد که تعمیرکار بعد از آن دوباره گاز یخچال را شارژ کند (نمونه‌اش را در ویدیوی پایین همین مقاله می‌بینید).
- خودتان شارژ گاز انجام ندهید. شارژ گاز بدون رفع نشتی و وکیوم کردن مدار فقط هزینه را دو برابر می‌کند.
- یخچال را به امید «درست شدن» روشن نگه ندارید. موتور بدون گاز مدام کار می‌کند و ممکن است بسوزد؛ آن وقت تعمیر ساده به خرابی موتور یخچال تبدیل می‌شود.
تعمیر سوراخ شدن فریزر یخچال چطور انجام می‌شود؟
تعمیرکار بسته به محل و اندازهٔ سوراخ و جنس اواپراتور یکی از این روش‌ها را انتخاب می‌کند:
- نشت‌یابی: ابتدا محل دقیق نشتی با کف، دستگاه نشت‌یاب یا تست فشار با گاز ازت پیدا می‌شود. گاهی علاوه بر سوراخ اصلی، نقاط ریزتری هم آسیب دیده‌اند.
- ترمیم محل سوراخ: اگر سوراخ کوچک و در دسترس باشد، با چسب دوقلو (اپوکسی)، جوش مخصوص آلومینیوم یا چسب‌های مخصوص مدار مبرد بسته می‌شود. برای بیشتر سوراخ‌های کوچکی که با نوک چاقو ایجاد می‌شوند، چسب دوقلو کافی است و لازم نیست صفحهٔ فریزر را درآورد.
- تعویض اواپراتور یا اجرای مسیر جایگزین: اگر سوراخ بزرگ است، چند نقطه آسیب دیده یا لوله داخل عایق است، اواپراتور تعویض می‌شود یا مسیر لوله از بیرون دیواره اجرا می‌شود.
- وکیوم کردن مدار: هوا و رطوبتی که بعد از سوراخ شدن وارد لوله‌ها شده با پمپ وکیوم تخلیه می‌شود. این مرحله برای عمر کمپرسور حیاتی است.
- شارژ گاز و تست: در پایان، گاز هم‌نوع با گاز اصلی دستگاه به مقدار استاندارد شارژ می‌شود و دمای فریزر و یخچال و فشار مدار بررسی می‌شود.
در یخچال‌های ساید بای ساید و نوفراست، اواپراتور پشت پنل فریزر است و معمولاً با چاقو سوراخ نمی‌شود؛ اما در بخش جایخی و یخساز یا هنگام جابه‌جایی یخچال ممکن است لوله‌ها آسیب ببینند. برای این مدل‌ها بهتر است سراغ تعمیرکار ساید بای ساید بروید.
هزینه تعمیر سوراخ شدن فریزر یخچال به چه چیزهایی بستگی دارد؟
هزینهٔ این تعمیر ثابت نیست و بعد از بازدید دقیق مشخص می‌شود. عوامل اصلی عبارت‌اند از:
- اندازه و تعداد سوراخ‌ها: یک سوراخ ریز با ترمیم ساده رفع می‌شود؛ پارگی بزرگ ممکن است به تعویض اواپراتور برسد.
- محل آسیب: سوراخی که در سطح دیده می‌شود ارزان‌تر از لوله‌ای است که داخل عایق فوم رفته است.
- نوع و مقدار گاز یخچال: گاز R600a و R134a قیمت و روش شارژ متفاوتی دارند.
- مدت زمانی که یخچال بدون گاز روشن مانده: اگر موتور آسیب دیده باشد، هزینهٔ تعمیر یا تعویض موتور هم اضافه می‌شود.
- مدل و سن یخچال: در یخچال‌های خیلی قدیمی باید هزینهٔ تعمیر را با ارزش دستگاه مقایسه کرد؛ تعمیرکار باتجربه این مقایسه را صادقانه به شما می‌گوید.
کارشناسان اکو تعمیر با ۱۲ سال سابقه، تعمیر سوراخ شدن فریزر، نشت‌یابی و شارژ گاز انواع یخچال را در محل و در سراسر تهران و کرج انجام می‌دهند و همهٔ تعمیرات ۳ ماه گارانتی دارد. برای مشاوره و اعزام تعمیرکار به صفحهٔ تعمیر یخچال سر بزنید یا با ما تماس بگیرید.
چطور برفک فریزر را بدون خطر پاک کنیم؟
بهترین راه جلوگیری از سوراخ شدن فریزر، کنار گذاشتن چاقو و وسایل نوک‌تیز است. این روش امن را امتحان کنید:
- یخچال را از برق بکشید و مواد غذایی را خارج کنید.
- در فریزر را باز بگذارید و یک حوله زیر آن پهن کنید.
- یک ظرف آب داغ داخل فریزر بگذارید و در را ببندید؛ هر ۱۰ تا ۱۵ دقیقه آب را عوض کنید.
- برفک‌هایی که شل شده‌اند را با کاردک پلاستیکی یا چوبی به‌آرامی جدا کنید، نه با فشار.
- اگر از سشوار استفاده می‌کنید، آن را با فاصله و روی دمای متوسط بگیرید و مراقب باشید به آب نزدیک نشود.
- بعد از خشک کردن کامل، یخچال را روشن کنید و وقتی به دمای مناسب رسید، مواد غذایی را برگردانید.
اگر فریزر خیلی زود برفک می‌زند، مشکل ممکن است از لاستیک در، ترموستات یا سیستم دیفراست باشد؛ رفع این ایراد جلوی نیاز به یخ‌شکنی مکرر را می‌گیرد.
سوالات متداول
اگر فریزر یخچال سوراخ شود، یخچال دیگر کار نمی‌کند؟
اگر سوراخ به لولهٔ گاز رسیده باشد، با خروج گاز یخچال سرمایش خود را از دست می‌دهد. اما اگر فقط بدنهٔ پلاستیکی داخلی (در یخچال‌های نوفراست) آسیب دیده و لوله سالم است، یخچال همچنان کار می‌کند و فقط ترمیم بدنه لازم است.
آیا با چسب می‌شود سوراخ فریزر را گرفت؟
بله؛ برای سوراخ‌های کوچک، چسب دوقلوی مناسب جواب می‌دهد و متخصص ما هم در ویدیوی بالا با چسب دوقلو غفاری همین کار را کرده است. اما چسب فقط سوراخ را می‌بندد و گاز خارج‌شده را برنمی‌گرداند؛ پس بعد از خشک شدن چسب، گاز یخچال باید دوباره شارژ شود.
بعد از سوراخ شدن فریزر چقدر وقت دارم؟
بلافاصله یخچال را خاموش کنید. هرچه مدار مدت طولانی‌تری باز بماند، رطوبت بیشتری وارد لوله‌ها می‌شود؛ بهتر است در یکی دو روز اول تعمیر انجام شود.
بوی گاز یخچال برای بچه‌ها و حیوانات خانگی خطر دارد؟
مقدار گاز یک یخچال خانگی کم است و با باز کردن پنجره‌ها و تهویهٔ چنددقیقه‌ای خطر خاصی ندارد. فقط اجازه ندهید کسی از فاصلهٔ نزدیک گاز را استنشاق کند و در این مدت شعله روشن نکنید.
سوراخ شدن جایخی یخچال قدیمی ارزش تعمیر دارد؟
بستگی به وضعیت موتور و بدنه دارد. اگر موتور سالم باشد، ترمیم و شارژ گاز معمولاً به‌صرفه‌تر از خرید یخچال نو است؛ تعمیرکار بعد از بازدید این مقایسه را به شما می‌گوید.
